پروژه تراستی‌ها؛ نفوذ امنیتی یا فساد میلیارد دلاری؟

افشاگری مدیر پیشین شرکت بازرگانی نفت درباره بازنگرداندن ۱۱ میلیارد دلار پول نفت ایران از سوی شبکه تراستی‌ها تا بهمن ۱۴۰۲، یک‌بار دیگر توجه‌ها را به سیستم دور زدن تحریم‌ها جلب کرده است.

به گزارش فرارو، علی‌اکبر پورابراهیم، مدیرعامل اسبق شرکت بازرگانی نفت ایران (نیکو)، در گفت‌وگویی که با ایلنا داشت، به این موضوع پرداخت که حداقل از بهمن ۱۴۰۲ مشخص شده است ۱۱ میلیارد دلار پول حاصل از فروش نفت به کشور بازنگشته است. تراستی‌ها در واقع واسطه‌هایی هستند که به دلیل اعمال تحریم‌های بانکی سنگین علیه ایران، درآمد حاصل از صادرات و فروش غیررسمی نفت به کشورهای دیگر (بیشتر چین) را به داخل کشور منتقل می‌کنند.

تقسیم‌بندی تراستی‌ها

این مدیر پیشین وزارت نفت می‌گوید سه گروه تراستی در حال حاضر وجود دارند؛ تراستی‌هایی که خریدار نفت هستند و پول آن را به کشور برنگردانده‌اند، آن‌هایی که پول را دریافت کرده و به حساب‌های دیگر منتقل می‌کنند و شاید در این حساب‌ها سوءاستفاده‌ای اتفاق افتاده باشد که به زعم پورابراهیم، تراستی‌هایی که پول نفت را تحویل نداده‌اند اغلب از دسته دوم هستند. دسته سوم هم تراستی‌هایی هستند که «خالی‌خوانی» می‌کنند؛ یعنی به دروغ می‌گویند پول نفت وصول و منتقل شده اما هیچ پولی وصول نشده است. در این فرایند عملاً خریدار نفت با تراستی بانکی با هم تبانی می‌کنند و خریدار نفت از تراستی بانکی می‌خواهد که به دروغ تأییدیه انتقال پول را بدهد، اما پول نفت را یک تا دو ماه بعد به تراستی بانک تحویل دهد و از این مدت زمان تأخیر در تحویل پول نفت، درصدی از سود بین طرفین تقسیم می‌شود.

راه انحرافی دولت ۱۳

دو نکته در این مصاحبه وجود دارد که در صورت صحت، قابل تأمل است. نکته نخست این است که پورابراهیم می‌گوید در دولت حسن روحانی، تراستی‌ها توسط وزارت نفت ایجاد شده و تحت کنترل این وزارتخانه بودند. اما در دولت سیزدهم «وزارت نفت را مجبور کردند که این تراستی‌های خود را تعطیل کند و تراستی‌های بانکی را ایجاد کردند و اعلام شد که وزارت نفت از این پس باید پول نفت را از این حساب‌ها دریافت کند. این تراستی‌ها هم زیر نظر بانک‌های تجاری کشور بودند که زیر نظر بانک مرکزی فعالیت می‌کردند.» تراستی‌هایی که نه تضامین درستی از آن‌ها دریافت شده و نه تعهدات خود را به‌درستی انجام داده‌اند. 

دومین نکته این است که نمی‌دانیم روش ایجادشده در دولت سیزدهم، در دولت مسعود پزشکیان هم ادامه پیدا کرده یا تغییر داده شده است. در حال حاضر بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی مقامات رسمی، در دولت چهاردهم نیز حداقل ۸ میلیارد دلار پول نفت به کشور برنگشته است. توجه به این نکته اهمیت دارد که با توجه به تحریم‌های بانکی ایران، حوزه‌های مختلف صادراتی با موضوع عدم بازگشت ارز به کشور مواجه هستند که اعداد و ارقام مختلفی درباره آن‌ها مطرح می‌شود؛ موضوعی که کارشناسان اقتصادی بارها در مصاحبه‌های خود اعلام کرده‌اند ریشه رخ دادن آن، فسادهای ناشی از سازوکارهای دور زدن تحریم است. نام فرزندان و وابستگان مسئولان فعلی و سابق کشور نیز در میان افراد این شبکه وجود دارد. این موضوع نیز قابل توجه است که بخشی از آمارها و اظهارات نشان می‌دهد قسمتی از بازنگرداندن پول ارز به کشور، به زمان روحانی نیز برمی‌گردد. 

کارشناسان اقتصادی می‌گویند کمبود ارز در کشور، یکی از چند دلیل سقوط روزانه ارزش پول ملی و دامن زدن به بحران اقتصادی است. چندی پیش مهدی خراتیان، یکی از تحلیلگران حوزه سیاست خارجی، از تعبیر «عملیات پیجرهای لبنان» برای تشبیه آنچه تراستی‌ها در ایران رقم زده‌اند استفاده کرد؛ عملیاتی طراحی‌شده از سوی سرویس اطلاعات خارجی اسرائیل (موساد) که سال گذشته انجام شد. با توجه به آنچه تراستی‌ها در ایران به وجود آورده‌اند، این سؤال وجود دارد که آیا ما در حال حاضر با نفوذ و اقدام خارجی سرویس‌های اطلاعاتی خارجی مواجه هستیم یا صرفاً یک فساد مالی میلیارددلاری دیگر اتفاق افتاده است؟